Toksik şok sindromu - Bakterial toksinlər tərəfindən yaranan bir vəziyyət. Simptomlar Toksik şok sindromunun əlamətləri infeksiyanın əsas səbəbindən asılı olaraq dəyişir. "Staphylococcus aureus" infeksiyasından qaynaqlanan Toksik şok sindromu, adətən sağlam olan insanlarda yüksək tempratur, aşağı qan təzyiqi, halsızlıq və qarışıqlıqla başlayır. Bu əlamətlər tez bir zamanda koma və orqan çatışmazlığına doğru inkişaf edə bilər. Toksik şok sindromunun xarakterik ləkəsi, adətən günəş yanığına bənzəyir və bütün bədənin hər hansı bir yerini əhatə edə bilər, o cümlədən dodaqlar, ağız, gözlər, əl və ayaqların göbələklərinə. "Streptococcus pyogenes" ilə yaranan Toksik şok sindromu isə daha çox dəridə yaranan infeksiyalarla əlaqədardır və həmin nahiyədə şiddətli ağrı ilə başlayır. Yaranma mexanizmi Toksik şok sindromunun superantigen adlı toksinlər tərəfindən idarə olunur. ""Staphylococcus aureus" infeksiyasının əsas səbəbkarı TSS Toksin-1 (TSST-1)-dir. Bu toksin, "MHC II" molekullarını T-hüceyrələrinin reseptorları ilə birləşdirərək, normal T-hüceyrə tanınmasını poza bilir və nəticədə çoxlu sayda T-hüceyrəsi aktivləşir. Aktivləşən T-hüceyrələr, "sitokin fırtınası" adlanan bir hadisə yaradır ki, bu da çoxsaylı orqan çatışmazlığını və digər ağır nəticələri doğurur. Risk faktorları -Streptokok boğaz infeksiyası və ya viral infeksiyalar (məsələn, qrip və ya su çiçəyi) -Yara infeksiyaları, məsələn, impetigo və ya selülit -Cərrahi yaralar və ya dəridə açıq kəsiklər -Əvvəlki toksik şok sindromu halları Diaqnoz və müalicə Toksik şok sindromunun diaqnozu, əlamətlərə əsaslanır və xüsusi testlər tələb olunur. "Staphylococcal" Toksik şok sindromunun diaqnozunu qoymaq üçün, "CDC"-nin 2011-ci il kriteriyaları istifadə olunur. Müalicə intensiv terapiya tələb edir və tez-tez xəstəxanada qəbul edilmək lazımdır. Müalicə, antibiyotiklər, iv maye müalicəsi, abstsesslərin boşaldılması və bəzən iv immunoglobulin tətbiqi ilə həyata keçirilir. Bəzi hallarda, infeksiyanın mənbəyi dərhal bədəndən ayrılmalıdır. Penisilinlər, cefalosporinlər və ya vancomisin kimi antibiotiklər həm "Staphylococcus aureus", həm də "Streptococcus pyogenes"-ə qarşı effektivdir. Klindamisin və ya gentamisin də əlavə edildikdə toksin istehsalını azaldır və mortaliteyi azaldır. Proqnoz Toksik şok sindromunda müalicə ilə çoxlu hallarda yaxşı nəticələr əldə olunur. Lakin bəzi hallar çox sürətli inkişaf edir və ölümə gətirib çıxara bilər. Toksik şok sindromunun ölüm nisbəti 30-70% arasında dəyişir. Uşaqlarda daha yaxşı sağalma ehtimalı olsa da, böyüklərdə daha ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Komplikasiyalar -Əl və ya ayaq barmaqlarının və ya bədən üzvlərinin amputasiyası -Ölüm -Qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığı -Ürək problemləri -Tənəffüs çətinlikləri -Sepsis -Prevensiya Ümumi qaydalar -Açılmış yaraların təmiz saxlanması -Yaraların infeksiyasını izləmək və zədələnmiş nahiyənin qızarması, iltihab və ya irinlənməsi halında dərhal müdaxilə etmək Tarix Toksik şok sindromu ilk dəfə 1927-ci ildə təsvir edilmişdir. Toksik şok sindromu halları Amerikada 1980-ci illərdə artmış, amma sonra azalmağa başlamışdır. Streptokok toksik şok sindromu halları isə daha çox yayılmış və bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə daha yüksək qeydə alınmışdır.

İstinadlar

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/toxic-shock-syndrome/symptoms-causes/syc-20355384

https://www.nhs.uk/conditions/toxic-shock-syndrome/

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15437-toxic-shock-syndrome

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459345/

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/toxic-shock-syndrome-tss

https://en.wikipedia.org/wiki/Toxic_shock_syndrome

https://medlineplus.gov/ency/article/000653.htm

https://www.msdmanuals.com/professional/infectious-diseases/gram-positive-cocci/toxic-shock-syndrome-tss

https://www.healthdirect.gov.au/toxic-shock-syndrome

https://www.webmd.com/women/understanding-toxic-shock-syndrome-basics

https://www.childrenshospital.org/conditions/toxic-shock-syndrome

https://www.sahealth.sa.gov.au/wps/wcm/connect/public+content/sa+health+internet/conditions/infectious+diseases/toxic+shock+syndrome/toxic+shock+syndrome+tss+-+including+symptoms+treatment+and+prevention

https://www.uptodate.com/contents/staphylococcal-toxic-shock-syndrome

https://kidshealth.org/en/parents/toxic-shock.html

https://www.cedars-sinai.org/health-library/diseases-and-conditions/t/toxic-shock-syndrome-tss.html

https://www.nj.gov/health/cd/topics/tss.shtml

https://www.dhs.wisconsin.gov/publications/p4/p42096.pdf

https://www.healthlinkbc.ca/healthlinkbc-files/toxic-shock-syndrome

https://www.texaschildrens.org/content/conditions/toxic-shock-syndrome-tss

https://www.healthline.com/health/toxic-shock-syndrome

https://www.cdc.gov/group-a-strep/about/streptococcal-toxic-shock-syndrome.html

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7469206/

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/toxic-shock-syndrome/diagnosis-treatment/drc-20355390

https://www.nidirect.gov.uk/conditions/toxic-shock-syndrome

https://www.msdmanuals.com/home/infections/bacterial-infections-gram-positive-bacteria/toxic-shock-syndrome

https://www.cdc.gov/group-a-strep/hcp/clinical-guidance/streptococcal-toxic-shock-syndrome.html

https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/329

https://www.scielo.br/j/jvat/a/4hpwzRYzFwFkv98VRV343QM/?lang=en&format=html

https://hhs.iowa.gov/center-acute-disease-epidemiology/epi-manual/reportable-diseases/toxic-shock-syndrome

https://www.healthlinkbc.ca/search?kw=health+topics+toxic+shock+syndrome

https://www.sepsis.org/sepsisand/toxic-shock/

http://publichealth.lacounty.gov/acd/Diseases/Toxic.htm

https://taylorandfrancis.com/knowledge/Medicine_and_healthcare/Pathology/Toxic_shock_syndrome/

https://myhealth.alberta.ca/Health/pages/conditions.aspx?hwid=hw140188

Tarix : 6 fevral 2025

Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.