Swift tülküsü (Vulpes velox) - Şimal-qərbi Amerika çöllərində, Montana, Kolorado, Nyu-Meksiko, Kanzas, Oklahoma və Texas kimi ərazilərdə tapılan, ev pişiyi ölçüsündə olan kiçik, açıq narıncı-qəhvəyi rəngli bir tülkü növüdür. Bu növ həmçinin Kanadanın cənubi Manitoba, Saskatchewan və Alberta bölgələrində də yaşayır, burada əvvəllər nəsli kəsilmişdi. Swift tülküsü kit tülküsü (V. macrotis) ilə yaxından qohumdur və bəzi məməli alimləri onları eyni növ kimi təsnif edir. Lakin molekulyar sistematika araşdırmaları göstərir ki, bu iki növ fərqlidir. İki növün yayılma sahələrinin üst-üstə düşdüyü ərazilərdə (şərqi Nyu-Meksiko və qərbi Texas) çarpaz çoxalma baş verir, lakin bu hibridləşmə məhduddur. Swift tülküsü əsasən qısa otlu çöllərdə və səhralarda yaşayır. 1930-cu illərdə yırtıcıların nəzarət proqramları nəticəsində nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşmiş, lakin sonradan uğurla yenidən təqdim edilmişdir. Hal-hazırda IUCN tərəfindən növün qorunma statusu "Narahatlıq Doğurmayan" kimi qiymətləndirilir, çünki digər ərazilərdə populyasiya sabitdir. Təsvir Swift tülküsünün tünd boz-qəhvəyi rəngi yan və ayaqlar boyunca sarımtıl-qəhvəyi rəngə çevrilir. Boğaz, sinə və qarın hissəsi açıq sarıdan ağ rəngə qədər dəyişir. Quyruğu qara uclu, burnunda qara ləkələr var. Qulaqları kit tülküsünün qulaqları kimi böyükdür, lakin bir qədər daha aralıdır. Boyu təxminən 12 düym (30 sm), başından quyruq ucuna qədər uzunluğu 31 düym (79 sm) və ya təxminən ev pişiyi ölçüsündədir. Çəkisi 5–7 funt arasında dəyişir. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır, lakin erkəklər bir qədər böyükdür. Yayılması və yaşayış yeri Swift tülküsü qısa otlu çöllərdə və qərb çöllərində yaşayır. Onlar yuvalarını açıq çöllərdə, şumlanmış sahələrdə və ya hasarlar boyunca qumlu torpaqda qazırlar. Bu növ Şimali Amerikanın Böyük Düzənliklər bölgəsinə endemikdir və yayılma sahəsi şimalda Kanadanın cənubi Alberta və Saskatchewan, cənubda isə Texas'a qədər uzanır. Qərbi Ayovadan Kolorado, Kanzas, Vayominq, Nebraska və Montana'ya qədər geniş bir ərazidə tapılır. Qorunma statusu Swift tülküsü bir zamanlar ağır təhlükə altında olan növ idi, əsasən 1930-cu illərdə boz qurd və koyotlara qarşı həyata keçirilən yırtıcı nəzarət proqramları nəticəsində. Növ 1938-ci ilə qədər Kanadadan tamamilə yox olmuşdu, lakin 1983-cü ildə başlayan yenidən təqdim proqramı cənub-şərqi Alberta və cənub-qərbi Saskatchewan'da kiçik populyasiyalar yaratmaqda uğur qazandı, baxmayaraq ki, yenidən təqdim edilən fərdlərin çoxu ilk ilini sağ çıxmaqda çətinlik çəkirdi. 1996-cı ilə qədər Alberta-Saskatchewan sərhədi və Milk River Ridge ərazilərində 540 tülkü buraxılmışdı. Dörd il sonra bu tülkülərin sayı üç dəfə artmışdı və bu proqram dünyanın ən uğurlu nəsli kəsilmək təhlükəsində olan növlərin yenidən təqdim proqramlarından birinə çevrildi. 1999-cu ilin mayında Kanadada "Nəsli Kəsilmək Təhlükəsində Olan Növlər Aktı" swift tülküsünü təhlükə altında olan növ kimi təsnif etdi və növün inkişafı üçün əlavə qoruma təmin etdi. Kiçik, lakin sabit və artan bir populyasiya Alberta'nın cənub-şərqində və Saskatchewan'ın cənub-qərbində sərbəst şəkildə yaşamağa davam edir. Kanadanın milli bərpa strategiyası planı 2008-ci ildə Milli Swift Tülküsü Bərpa Komandası tərəfindən yenidən nəzərdən keçirildi və 2026-cı ilə qədər uzunmüddətli məqsəd olaraq "1000 və ya daha çox yetkin, çoxalan swift tülküsü populyasiyasının bərpası və heç bir 10 illik dövrdə 30%-dən çox populyasiya azalması yaşamayan bir populyasiyanın yaradılması" müəyyən edildi. Davranış və ekologiya Vəhşi təbiətdə swift tülküsü adətən 3–6 il yaşayır, lakin əsarətdə 14 ilə qədər yaşaya bilər. Əsasən gecə fəal olur, yalnız yay aylarında axşam və gecə vaxtı yer üstündə olur. Gündüz fəaliyyəti adətən yuvayla məhdudlaşır, lakin qış aylarında günorta istisində yer üstündə vaxt keçirdiyi məlumdur. Swift tülküsünün yaşadığı sərt qış şəraiti səbəbindən ölüm nisbəti artır. Swift tülküsü digər Şimali Amerika canidlərinə nisbətən yuvalarına daha çox asılıdır və onları yırtıcılardan qorunmaq üçün istifadə edir. Bu yuvalar adətən 2–4 metr uzunluğunda olan dəliklərdir. Çox sürətli qaça bilir, saatda 50 km/s (30 mil/s) və ya 60 km/s (40 mil/s) sürətlə hərəkət edə bilər. Koyot swift tülküsünün əsas yırtıcısıdır, lakin bəzən onu yemək əvəzinə rəqib kimi öldürür. Digər yırtıcılar arasında Amerika porsuğu, qızıl qartal və vaşaq var. Həmçinin, tələyə düşmə, zəhərlənmə və yollarda ölüm təhlükəsi ilə üzləşir.
https://wildlifepreservation.ca/species/swift-fox/
https://animalia.bio/swift-fox#google_vignette
https://www.natureconservancy.ca/en/what-we-do/resource-centre/featured-species/mammals/swift-fox.html
https://movementoflife.si.edu/species/swift-fox/
https://outdoornebraska.gov/learn/nebraska-wildlife/nebraska-animals/mammals/swift-fox/
https://fieldguide.mt.gov/speciesDetail.aspx?elcode=amaja03030
https://en.wikipedia.org/wiki/Swift_fox
Tarix : 4 mart 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
