Gekkonlar kərtənkələləri (geckolar) - Əsasən yırtıcı olan kiçik kərtənkələlərdir və Antarktida istisna olmaqla hər qitədə yayılmışdır. Gekkota infradəstəsinə aid olan gekkonlar dünyanın isti iqlimlərində yaşayır. Onların ölçüləri 1,6 sm-dən 60 sm-ə qədər (0,6-23,6 düym) dəyişir. Gekkonlar kərtənkələlər arasında növdən növə dəyişən səsləri ilə fərqlənirlər. Gekkonidae fəsiləsinə aid olan əksər gekkonlar sosial qarşılıqlı əlaqədə cığıltı və ya tıqqıltı səsləri çıxarır. Tokay gekkonları (Gekko gecko) yüksək səsli cütləşmə çağırışları ilə tanınır, bəzi digər növlər isə təhlükə hiss etdikdə və ya təhdid edildikdə tısıldaq səsləri çıxara bilir. Gekkonlar təxminən 1500 fərqli növü ilə kərtənkələlərin ən növ zəngin qrupudur. Etimologiya Neo-Latınca "gekko" və ingiliscə "gecko" sözləri indoneziya-malay dilindəki "gēkoq" sözündən yaranıb ki, bu da Yava dilindəki "tokek" sözündən alınıb. Bu söz Tokay gekkonu kimi bəzi növlərin çıxardığı səsləri təqlid edir. Ümumi xüsusiyyətlər Digər sürünənlər kimi, gekkonlar da ekzotermikdir və çox az metabolik istilik istehsal edirlər. Əsasən, gekkonun bədən istiliyi ətraf mühitdən asılıdır. Həmçinin, hərəkət, qidalanma, çoxalma kimi əsas funksiyalarını yerinə yetirmək üçün gekkonların nisbətən yüksək temperaturu olmalıdır. Dəri Gekkonların dərisi ümumiyyətlə pulcuqlarla örtülü deyil, makro ölçüdə bütün bədən boyunca inkişaf etmiş tükə bənzər çıxıntılardan ibarət papilloz səth kimi görünür. Bu çıxıntılar superhidrofobiklik verir və tükün unikal dizaynı güclü antimikrob təsir göstərir. Bu çıxıntılar çox kiçikdir, uzunluğu 4 mikrona qədər olur və uca doğru incəlir. Gekkon dərisinin antibakterial xüsusiyyəti müşahidə edilmişdir, qram-mənfi bakteriyalar dəri ilə təmasda olduqda ölür. Dişlər Polifiodontlar olaraq, gekkonlar hər 3-4 aydan bir 100 dişinin hər birini dəyişə bilər. Tam yetişmiş dişin yanında, diş lamina daxilindəki odontogen kök hüceyrəsindən inkişaf edən kiçik bir əvəzedici diş var. Dişlərin formalaşması pleurodontdur; onlar yan tərəfləri ilə çənə sümüklərinin daxili səthinə birləşir (ankiloz olur). Bu formalaşma Squamata dəstəsinə aid olan bütün növlərdə ümumidir.
https://kids.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/gecko
https://www.britannica.com/animal/gecko
https://www.treehugger.com/surprising-facts-about-geckos-4864284
https://www.livescience.com/60242-gecko-facts.html
https://kids.britannica.com/kids/article/gecko/390122
https://sdzwildlifeexplorers.org/animals/gecko
https://en.wikipedia.org/wiki/Gecko#Species
Tarix : 21 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
