Adi kətan quşu (Linaria cannabina) - "Fringillidae" fəsiləsinə aid kiçik ölçülü, sərçəkimilər qrupuna daxil olan bir quş növü. Taksonomiya 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney, adi kətan quşunu "Systema Naturae" əsərinin 10-cu nəşrində "Acanthis cannabina" binominal adı ilə təqdim etmişdir. Növ əvvəllər "Carduelis" cinsinə daxil edilsə də, 2012-ci ildə mitoxondrial və nüvə DNT ardıcıllıqlarının filogenetik təhlili nəticəsində "Linaria" cinsinə köçürülmüşdür. Bu cins, 1802-ci ildə alman təbiətşünası Yohan Matias Beşteyn tərəfindən təqdim edilmişdir. Cinsin adı olan "Linaria", latıncada "kətan toxucusu" mənasını verir və "linum" (kətan) sözündən gəlir. Növün adı olan "cannabina" isə latıncada "kəndir" deməkdir. İngilis dilindəki adı da oxşar kökə malikdir və köhnə fransızca "linette" (kətan) sözündən yaranmışdır. Yarımnövlər -L. c. autochthona (Clancey, 1946) – Şotlandiya. -L. c. cannabina (Linnaeus, 1758) – qərb, mərkəz və şimal Avropa, qərb və mərkəzi Sibir. Qışlama üçün şimali Afrika və cənub-qərbi Asiyaya miqrasiya edir. -L. c. bella (Brehm, CL, 1845) – Yaxın Şərqdən Monqolustan və şimal-qərb Çinə qədər. -L. c. mediterranea (Tschusi, 1903) – İber yarımadası, İtaliya, Yunanıstan, şimal-qərb Afrika və Aralıq dənizi adaları. -L. c. guentheri (Wolters, 1953) – Madeyra. -L. c. meadewaldoi (Hartert, 1901) – qərb və mərkəzi Kanar adaları (El Hierro və Qran Kanariya). -L. c. harterti (Bannerman, 1913) – şərqi Kanar adaları (Aleqransa, Lanzarote və Fuerteventura). Təsvir Adi kətan quşu uzun quyruğu olan incə bir quşdur. Üst hissələri qəhvəyi, boğazı kirli ağ və dimdiyi bozdur. Yay aylarında erkəklərin boz boyun arxası, qırmızı baş ləkəsi və qırmızı döşü olur. Dişilər və cavan quşlar qırmızı rəngə malik deyil və ağ alt hissələri, zəif xətləri olan döş hissəsi var. Yayılması Adi kətan quşu Avropa, qərb Palearktik və Şimali Afrikada çoxalır. Qismən qədim sakin olsa da, şərq və şimalda yaşayan quşlar çoxalma dövründə cənuba miqrasiya edir və ya sahillərə köçür. Bəzən onlara sahilə yüzlərlə mil məsafədə də rast gəlmək olar. Bu növ Dominikan Respublikasına da təqdim edilmişdir. Davranış Çoxalma üçün sıx kolluqlu açıq ərazilər, o cümlədən çəmənliklər və bağlara üstünlük verilir. Yuva kolluqlarda qurulur və 4-7 yumurta qoyulur. Bu növ, çoxalma mövsümündən kənar böyük sürülər əmələ gətirə bilər, bəzən digər sərçəkimilərlə, məsələn, "twite" ilə qarışıq sürülər sahillərdə və duzlu bataqlıqlarda müşahidə edilir. Adi kətan quşunun xoşagəlməz mahnısı sürətli trillər və cığırma səslərindən ibarətdir. Qidalanma Yerdə və kolluqların aşağı hissələrində qidalanır. Əsasən toxumlarla qidalanır və balalarını da toxumlarla bəsləyir. Kiçik və orta ölçülü toxumları üstün tutur, o cümlədən ağ ot, qığılcım, xaççiçəklilər (şəlalə, çobançantası), quşotu, zəncirotu, qanqal, mayotu, adi quruotu, adi yemişan və ağcaqayın. Onların qidasında kiçik bir onurğasızlar komponenti də var. Qorunması Adi kətan quşu Böyük Britaniyanın "Biomüxtəliflik Fəaliyyət Planında" prioritet növ kimi qeyd edilmişdir. Böyük Britaniyada 1981-ci il "Vəhşi Təbiət və Kənd Mühiti Qanunu" ilə qorunur. Böyük Britaniyada populyasiya azalır, bunun səbəbi herbisidlərin geniş istifadəsi, kolluqların aqressiv şəkildə təmizlənməsi və həddindən artıq çəpərin kəsilməsidir. 1968-1991-ci illər arasında populyasiya 56% azalmışdır, ehtimal ki, bu, toxum təchizatının azalması və herbisidlərin geniş istifadəsi ilə əlaqədardır. 1980-2009-cu illər arasında "Pan-Avropa Ümumi Quş Monitorinqi Proqramına" görə, Avropa populyasiyası 62% azalmışdır. Mədəniyyətdə -Bu quş, Viktoriya və Eduard dövrlərində məşhur ev quşu idi. -Alfred Tennyson, 1849-cu ildə yazdığı "In Memoriam A.H.H." şeirində "qəfəsdə doğulmuş kətan quşu"ndan bəhs edir. -Oskar Uayldın "Sədaqətli Dost" uşaq hekayəsində və "Xəsis Nəhəng" əsərində kətan quşunun səsi xüsusi yer tutur. -Uilyam Batler Yeyts, "The Lake Isle of Innisfree" (1890) və "A Prayer for My Daughter" (1919) şeirlərində kətan quşunu təsvir edir. -İngilis barokko bəstəkarı Con Blou, həmkarı Henri Perselin ölümü münasibətilə "Mark how the lark and linnet sing" şeirinə əsaslanan "An Ode on the Death of Mr. Purcell" odasını bəstələmişdir. -Kətan quşu, müxtəlif futbol klublarının ləqəbi olmuşdur, məsələn, "King's Lynn", "Burscough" və "Runcorn Linnets". -2014-cü ildə Niderlandın "Eurovision" Mahnı Müsabiqəsindəki mahnı "The Common Linnets" bu quşa birbaşa istinaddır. -Uilyam Vordsvort, "The Tables Turned" şeirində kətan quşunun mahnısının kitablardan daha çox hikmət verdiyini qeyd edir. -Musiqi əsəri "Sweeney Todd"da "Green Finch and Linnet Bird" mahnısı yer alır, burada gənc bir qız, qəfəsdə olan quşların niyə oxuduğunu düşünür. -Emili Dikinsonun "Morns like these—we parted—" şeirində son sətirdə kətan quşundan bəhs edilir: "Və bu kətan quşu uçdu!"
https://en.wikipedia.org/wiki/Common_linnet
https://www.rspb.org.uk/birds-and-wildlife/linnet
https://ebird.org/species/eurlin1
https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-linnet-linaria-cannabina
https://www.oiseaux-birds.com/card-common-linnet.html
https://xeno-canto.org/species/linaria-cannabina
https://www.wildlifetrusts.org/wildlife-explorer/birds/finches-and-buntings/linnet
https://www.wildlifetrusts.org/wildlife-explorer/birds/finches-and-buntings/linnet
https://animalia.bio/index.php/common-linnet
https://birds.fandom.com/wiki/Common_Linnet
https://biodiversityireland.ie/app/uploads/2023/06/Species-Profile-Common-Linnet.pdf
https://www.aladdin.st/bird-watching/sweden/common_linnet.html
https://www.songbird-survival.org.uk/songbirds/linnet
https://www.inaturalist.org/taxa/725401-Linaria-cannabina-cannabina
https://www.bto.org/understanding-birds/birdfacts/linnet
https://www.vogelwarte.ch/en/birds-of-switzerland/common-linnet/
https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-linnet-linaria-cannabina
https://xeno-canto.org/species/Linaria-cannabina?query=ssp:%22cannabina%22
https://www.birdinginportugal.com/finches/common-linnet-carduelis-cannabina
https://bubobirding.com/species/common-linnet/
https://www.wildlifegarden.com/living-garden/bird-school/linnet
https://wildlifevagabond.com/wildlife/birds/passerines/sparrows-finches-and-allies/true-finches/common-linnet/
https://app.birda.org/species-guide/34038/Common_Linnet
https://www.oiseaux.net/birds/common.linnet.html
https://dibird.com/species/common-linnet/
https://birdlifecyprus.org/common-linnet/
https://naturerules1.fandom.com/wiki/Common_Linnet
https://mdahlem.net/dbirds/24/linnet.php
https://stock.adobe.com/search?k=%22common+linnet%22
https://observation.org/species/135/
https://www.birdguides.com/articles/identification/common-linnet-twite-and-lesser-redpoll-photo-id-guide/
https://dk.birdmigrationatlas.dk/uk/species/common-linnet
https://luontoportti.com/en/t/1683/linnet
https://luontoportti.com/en/t/1683/linnet
https://www.vaasa.fi/en/living/freetime/naturevaasa/birdlife/vaasa-birdlife/cultural-landscape-birds/common-linnet/
http://blascozumeta.com/specie_files/16600_Linaria_cannabina_E.pdf
https://natureguide.gr/desc/Birds/Common_Linnet/
https://www.wildenatur.com/en/birds/common-linnet-linaria-cannabina
https://www.madeirabirds.com/common-linnet-carduelis-cannabina-guentheri
https://www.kuwaitbirds.org/birds/common-linnet
Tarix : 6 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
